حالىقتىق ۇلت تاربيەسى

作者:     发布日期:2016/5/13     点击数:654

قازاق حالقىنىڭ ۇلت تاربيەسى وتباسىنان باستالادى. ەرتەدە ءاربىر قازاق وتباسى-ۇلكەن مەكتەپ، ۇلگى-تاعىلىم ورداسى بولعان. وندا جالپى تاربيەنىڭ وزەگى-ادامگەرشىلىك، ىزگىلىك، مەيىرىمدىلىك، قايىرىمدىلىق، جاناشىرلىق، جاقىندىق، دوستىق، بەرەكە-بىرلىك، ەڭبەكشىلدىك، ادالدىق، ارلىلىق، ادەپتىلىك، ادىلدىك، مۇراتتىلىق، تازالىق، كوپشىلدىك، حالىقشىلدىق، وتانشىلدىق سياقتى ادامزاتتىڭ ەڭ باعالى قاسيتتەرىن نەگىز ەتكەن. حالىقتىق ءداستۇر تاربيەسىن العان ءاربىر ازاماتتىڭ ادامگەرشىلىگى اسقاق، ءبىلىمى تەرەڭ، كوز اياسى كەڭ بولادى. ونەر مەن ءبىلىمدى بارىنەن جوعارى قويادى. سۇيىسپەنشىلىك پەن كەگى ايقىن، وبال-ساۋاپ، اق-قارا، ادال-ارام، تۇسىنىگى تەرەڭ بولىپ، ەرجەتكەندە ءبىلىمى مول، اقىل-پاراساتى جوعارى؛وتانىنا، حالقىنا اتاق-داڭق اپەرەتىن ۇلگىلى، ونەگەلى ازامات بولىپ جەتىلەدى. پەندەلىك ۇساقتىق پەن بىلىق-شىلىقتاردان بويلارىن اۋلاق ۇستايتىن سانالى، ادال، پاك، ارلى بولىپ ەسەيەدى. بالالاردى جاسىنا، جىنىسىنا قاراي تاربيەلەۋدە بالالارعا ەڭ الدىمەن ادامگەرشىلىك، قارىم-قاتىناس، ار-ۇيات، مەيىرىمدىلىك، ىزگىلىك، ادالدىق، ادەپ-يبا، جومارتتىق، ەڭبەكسۇيگىشتىك تاربيەسى جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قوسا، جەتى جاسقا كەلگەنشە ۇل-قىزدارىنا «جەتى اتاسىن بىلمەگەن. جەتىمدىكتىڭ بەلگىسى» دەپ جەتى اتالارىنا دەيىنگى كىسىلەردىڭ اتىن جاتتاتقىزادى. جەتى جاستان اسقان سوڭ، قىز نەگىزىنەن شەشە تاربيەسىندە قالادى دا، ۇلدىڭ تۇزدەگى تاربيەسىنە اكە، ۇيدەگى تاربيەسىنە شەشە جاۋاپتى بولادى.

      جالپى قازاق حالقىنىڭ بالا تاربيەسىندە: «بالاڭدى بەس جاسقا دەيىن جانىڭداي جاقسى كور، ون بەس جاسقا دەيىن قۇلىڭداي جۇمسا، باس الدىرماي ۇيرەت، ون بەس جاستان اسقان سوڭ، بيدەي اقىلداس» دەگەن حالىقتىق قاعيدانى ۇستانادى. بۇلاي تاربيەلەۋدىڭ مول عىلمي نەگىزى بار. جەتى اتاسىن بىلگەن ۇرپاق تۋىستىق قارىم-قاتىناسقا ءمان بەرەتىن باۋىرمال، كوپشىل بولادى. سونداي-اق ماحاببات، نەكە ىستەرىندە ءارتۇرلى ۇياتتى ىستەردەن اۋلاق بولادى. جاستايىنان ادامگەرشىلىك، ىزگىلىك، ەڭبەك سۇيگىشتىك تاربيەسىن العان بالا ەسەيگەندە ەل-جۇرتى مەن اتا-اناسىنا وپالى بولادى. ەڭبەكشىل، ەرجۇرەك، ادال، ارلى، مورالدى بولىپ ءوسىپ-جەتىلەدى.

 

حالىق تورابىنان الىندى

كەلۋ قاينارى: كوكتوعاي اۋداندىق ۇيىمداستىرۋ ٴبولىمى الىس ارالىقتان تاربيەلەۋ كەڭسەسى

上一篇:تاربيە باسى-ءتىل  下一篇: